گفت‌و‌گو با عضو هیئت علمی پژوهشکده مهندسی سازه پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی: تحولات حوزه بناهای بلند باید بر اساس ضوابط صورت بگیرد

27 دی 1395 Written by 
Published in گفت‌و‌گو

گفت‌و‌گو با عضو هیئت علمی پژوهشکده مهندسی سازه پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی:

تحولات حوزه بناهای بلند باید بر اساس ضوابط صورت بگیرد

دکتر سیدمحمود حسینی عضو هیئت علمی پژوهشکده مهندسی سازه پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی است. با او در مورد چالش‌های حوزه بناهای بلند به گفت‌وگو پرداختیم. دکتر حسینی عقیده دارد که ما در بحث استاندارد‌ها، از کشور‌های دیگر عقب هستیم و هیچ ملاک و استانداردی برای ساختمان‌های بلند وجود ندارد.

 IMG 2898 copy

*وضعیت بناهای بلند را در کشور چگونه ارزیابی می‌کنید؟

معمولا در شهرهای بزرگ و پیشرفته فقط در مرکز شهر، ساختمان‌های بلند دیده می‌شود. با ورود به حیطه شهری ساختمان‌ها با ارتفاع معمول دیده می‌شوند و با رسیدن به محدوده مرکز شهر، با بناهای بلند رو‌به‌رو می‌شویم. به همین علت شهر هویت مشخصی را دارا خواهد بود که خط آسمان آن بیان‌گر این موضوع است. در مقابل، در کلانشهری مانند تهران ملاک و استانداردی برای احداث ساختمان‌های بلند نیست.

در درجه اول، کشور ما در حیطه ساختمانی از نظر استانداردهای جهانی فاصله دارد. با توجه به فشار مالی که از جانب کارفرما به تیم تخصصی اعمال می‌شود، ترجیح بر این است که از تیم تخصصی کم‌تجربه‌تر با هزینه کمتر استفاده شود. درنتیجه، تیم مورد نظر با تجربه و دانش کمتر ممکن است دچار مشکلاتی باشد که اطلاعی هم از آن نداشته باشد.

* ارزیابی شما از قوانین و مقررات حوزه بناهای بلند چیست؟

خطر بزرگی که کشور را تهدید می‌کند و ریشه اجتماعی دارد، عملی نشدن آیین‌نامه‌ها و عدم توجه به قوانین است. علاوه بر آن سازمان نظام مهندسی نیز در دوره ریاست جمهوری سابق به عنوان سازمان ناظر بر رعایت آیین‌نامه‌ها، درست عمل نکرد.

در سازمان نظام مهندسی، ساختار تشکیلاتی به عنوان سمت وجود ندارد و کسانی که انتخاب می‌شوند، تنها به صورت افتخاری برای نظارت بر ساختار کشوری فعالیت می‌کنند. بعضی با استفاده از خلاهای قانونی پست‌های مجازی و بی‌ربط ایجاد کردند و در پشت نام سازمان نظام مهندسی ساختمان، بدون فعالیت کاربردی حقوق‌های نامتعارف دریافت کردند.

در مجلس باید کمیسیون‌های تخصصی تشکیل شود، با دعوت از اساتید برجسته دانشگاهی و تشکیل کمیته‌های ویژه موارد خاص، ظرف مدت چند ماه و به صورت فشرده با برگزاری جلسات متعدد، مشخص کنند که مسئله ساختمان‌های بلند به چه قوانینی نیاز دارد، از جنبه‌های حقوقی تا جنبه‌های فنی و استفاده از مصالح در حیطه بناسازی به طور مشخص قانون‌گذاری شود.

زیر بناهای جامعه دچار مشکل است. وقتی راستی و صداقت، محور زندگی مردم نباشد، به راحتی با هر ناراستی خود را هماهنگ می‌کنند. فرهنگ پایین، ریشه مشکلات در جامعه ما است. مثل دروغ گفتن که تبدیل به اپیدمی شده است، در صورتی که در جامعه‌های پیشرفته‌تر اگر ثابت شود فردی دروغ گفته ارزش و شان اجتماعی فرد از بین می‌رود و فرد خاطی مقبولیت خود را در میان دیگران از دست خواهد داد. این مباحث در حوزه علوم اجتماعی می‌گنجد و به زعم من تمامی مشکلات ما در مشکلات اجتماعی ریشه دارد.

*با توجه به تخصص شما در حوزه سازه، نقش سازه را در طراحی بناهای بلند چگونه ارزیابی می‌کنید؟

چون ساخت بناهای بلند با هرنوع سیستم سازه‌ای امکان‌پذیر نیست، سازه نقش کلیدی پیدا می‌کند. علاوه براین به علت فرم و ارتفاع ساختمان‌های مرتفع، برای انتقال فشارهای نیروهای ناشی از باد و زلزله به پی، که بر این نوع ساختمان‌ها وارد می‌شود، سیستم‌های سازه‌ای خاصی را نیازمند است. متخصصان ما، در زمینه آشنایی با سیستم‌ها و طراحی آن‌ها توانمندی دارند اما در پروژه‌های قوی به علت کمبود تجربه با مشاوران خارجی همکاری می‌کنند. در بسیاری از شرکت‌های خارجی مهندسان درجه یک و سرپرست ایرانی هستند.

*بایدها و نبایدهایی که در حیطه استانداردهای سازه نیازمند توجه است، چه مواردی هستند؟

ساختمان‌هایی با ارتفاع بیست طبقه که نیمه‌بلند محسوب می‌شوند از نظر ضوابط ساخت با ساختمان‌های معمولی تفاوتی ندارند اما بیش از این ارتفاع نیازمند متخصصانی است که درک آیین‌نامه‌های مربوطه را هم داشته باشند یعنی درک آیین‌نامه ساخت ساختمان‌های بلند نیز تخصص لازم را نیاز دارد. بلندترین سازه ساختمانی که در کشور ما ساخته شده برج تهران است که سازه پیچیده‌ای نیست و با فرم سپری و پوسته قوی و کنترل جنبه‌های ایمنی ایجاد شده است. به علت عدم تجربه کافی و رعایت مقررات سازه‌ای، معماری خاصی در این بنا مشاهده نمی‌شود و سازه به معماری ارجحیت داده شد هرچند که بنا با این ظاهر به ساختمان (سه‌یال) معروف شد و به خاطر همین سه‌یال، ساختمان پایداری خوبی دارد. مفهوم سازه به مثابه معماری در همین‌جا معنا می‌گیرد و چندین سال است که در جهان به شکل سقف‌های استادیومی مانند(ااستادیوم آشیانه پرنده پکن) نمود پیدا کرده است.

*ایران از نظر صنایع ساختمانی در منطقه چه جایگاهی دارد؟

مهندسان ایرانی از دانش فنی مناسبی برخوردار هستند و بیشتر کمبودها، تجربی است. اگر از جنبه‌های قانونی و اجتماعی هم صرفنظر کنیم، تکنولوژی‌های ساختمان کمبود دارند. تکنولوژی تاسیسات هم به میزان تکنولوژی سازه پیشرفت نداشته و باید تمهیداتی نیز برای زمینه‌های جانبی احداث بنا اندیشید.

از بین کشورهایی که از شرایط عادی برخوردارند، تکنولوژی دو کشور ترکیه و پاکستان به ایران شبیه است، ترکیه به علت عدم وجود مشکلات بین‌المللی و مسائل مربوط به تحریم، وضعیت مناسب‌تری نسبت به ما دارد. همچنین کشورهای شرق دریای خزر نسبت به ایران از جایگاه پایین‌تری برخوردارند اما درباره امارات نمی‌شود این ادعا را داشت. امارات لقب بهشت راه و ساختمان دنیا را از آن خود کرده و تمام شرکت‌های ساخت دنیا در آن پروژه‌هایی را در دست اقدام دارند همچنین پروژه نخل، بزرگترین پروژه‌ای است که بشر در حال حاضر روی کره زمین احداث می‌کند. تکنولوژی ما به نسبت کشورهای منطقه ضعیف نیست اما با تکنولوژی که برای احداث ساختمان‌های بلند نیاز هست فاصله داریم و این تکنولوژی را باید وارد و تولید کرد.

*تمهیداتی که برای مناطق زلزله‌خیز صورت گرفته چیست؟

تهران دارای دو گسل زلزله‌زا، یکی گسل شمال تهران و دومی گسل جنوب ری است. هردوی این گسل‌ها از نظر مطالعات زلزله‌شناس‌ها در صورت فعال شدن، زلزله 7ریشتری ایجاد خواهند کرد و پهنه‌ای که با فعال شدن گسل‌ها ایجاد خواهد شد مقدار زیادی بریدگی(معادل 300 یا 400 متر از هرطرف خط گسل) در برخواهد داشت و سطحی به وسعت 80 کیلومتر مربع از سطح زیرساخت شهر تهران در پهنه گسلش قرار می‌گیرد.

طبق نقشه جامع جدید شهر تهران که در صورت نوسازی عملی خواهد شد نباید در این پهنه‌ها ساختمان‌های مهم و بلند(بیش از پنج طبقه) ساخته شود. زیرا شدت حرکت زمین بالاست و ساختمان‌های بلند آسیب خواهند دید و واژگون خواهند شد. ساختمان‌هایی مثل بیمارستان‌ها و آتش‌نشانی که در شرایط بحران نیازمند خدمات آن‌ها هستیم یا حتی ساختمان‌های مهم دولتی که در مواقع زلزله عملکرد مهمی دارند نباید در حوزه‌های زلزله‌خیز احداث شود.

*آیا گودبرداری راه حل نجات پایداری بناست یا نیازمند تلاش برای حل بحران ساختمان‌ها در سطح هستیم؟

تکنولوژی «جداسازی لرزه‌ای یا جداسازی پایه‌ای» جزو راه‌حل‌هایی به شمار می‌رود که از سال 1970 میلادی به کار گرفته شده است. در کشور ما دو نمونه ساختمان با این فناوری ساخته شده است. هزینه استفاده از این تکنولوژی بدون احتساب وزن وارده بر آیزولیتور و ابعاد آن هزینه‌ای بالغ بر متری 70 تا 80 هزار تومان به قیمت کل زیر بنا اضافه می‌کند. البته به نسبت هزینه‌های جانبی که برای لوکس‌سازی بناها به کار می‌رود، هزینه زیادی نخواهد بود. هرچند از لحاظ فنی این تکنولوژی برای بناهای بالای بیست طبقه به کار نمی‌رود. بناهای بلند به طور طبیعی در حدود دو ثانیه ارتعاش دارد و در مواجه با زلزله که بالای دو ثانیه ارتعاش نخواهد داشت، باعث می‌شود اتفاق خاصی برای ساختمان رخ ندهد اما موج‌های دوم و سوم برای ساختمان‌ها دچار آسیب خواهند کرد که در اینجا اهمیت گود‌برداری و مدفون بودن پی در ساختمان‌های‌بلند به چشم می‌آید. اگر آب‌های زیرزمینی مشکل‌ساز نشود ترجیح بر گودبرداری است زیرا به میزان فشار خاکی که برداشت می‌شود معادل آن وزن ساختمانی جایگزین می‌شود پس برای میزان‌بندی مناسب، مطالعات ژئوتکنیکی دقیق نیاز دارد. گودبرداری از معضلات مهم ساختمان‌سازی در کشور ما است و در کشور ما این اصول رعایت نمی‌شود. در هرصورت گودبرداری برای احداث بنا مفید است.

* پژوهشکده مهندسی سازه تا کنون چه دستاوردهایی در حوزه اجرای سازه‌های نوین داشته است؟

پژوهشگاه، ایده‌ای با عنوان «سازه‌های تعمیرپذیر» مطرح کرد که این حرکت از کشور نیوزلند با عنوان «ساختمان‌های کم‌آسیب» شروع شد. در این طرح به ساختمان‌ها در زلزله شدید فرصت آسیب‌دیدگی داده می‌شود به طوری که بنا ویران نشود و خسارت جانی در برنداشته باشد. این فرصت برای آسیب‌دیدگی جدی طوری است که پس از زلزله نیاز باشد بنا را خراب کرد و دوباره ساخت. با در نظر گرفتن این فرض‌که تعداد ساختمان‌های در معرض آسیب قرار گرفته تعدادشان کم و در حدود یک درصد باشد اما در شهرهایی مانند تهران یا شهرهای بزرگ دنیا که نزدیک گسل قرار گرفته‌اند شدت آسیب، به‌گونه‌ای خواهد بود که نه یک درصد بلکه بیش از 10درصد ساختمان‌ها دچار آسیب شدید خواهند شد.

این حجم از آسیب را نمی‌شود پس از زلزله، ویران و دوباره بنا کرد پس باید نیاز به خراب کردن و دوباره‌سازی را منتفی کرد و ساختمان پس از زلزله قابلیت تعمیر داشته و به اصطلاح «تاب‌آور» باشد. این حالت، طرح‌ها و تکنیک‌های اجرایی خاص و جدید می‌خواهد که روی آن‌ها کار شده و مقالات مربوط به آن منتشر شده و در حد اجزاء، آزمایش‌های آزمایشگاهی صورت گرفته اما مدل نمونه ساختمان، ساخته نشده زیرا به لرزه بزرگی نیاز است و از سال‌ها پیش این برنامه در صف انتظار بودجه‌های مربوطه قرار گرفت. امید می‌رود که در ماه‌های آتی به نتیجه‌های مطلوب‌تری دست پیدا کنیم. هرچند این تکنولوژی جوابگوی ساختمان‌های 25طبقه یا 30طبقه خواهد بود اما برای بناهای بلندتر باید طرح‌های دیگری عنوان کرد.

از آن‌جا که عنوان کنفرانس دی‌ماه، بناهای بلند است باید بر نیازسنجی کشور در احداث بناهای بلند دقت نظر داشت و مزایا و معایب بلندمرتبه‌سازی را در نظر گرفت و با برنامه‌ریزی شهری و بر اساس ضوابط، تحولات صورت بگیرد و توجه داشت که فروش تراکم‌های شناور بر معضلات شهر خواهد افزود. بنابراین مدیریت شهری در تحقق مفید طرح‌های احداث بنا دارای نقشی اساسی و کلیدی است.

Read 591 times
Rate this item
(0 votes)
Login to post comments

تماس سریع







دبیرخانه

آدرس:
تهران، خیابان ولیعصر، بالاتر از پارک ساعی، روبروی رسانه های تصویری ، بن بست نعمتی، پلاک7
تلفن :
88203845 21 (98)+
88871227 21 (98)+
نمابر :
88198520 21 (98)+
ایمیل :
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید
سایت شرکت :

markerما را در Google Maps ببینید

درباره بناهای بلند

از آنجايي که اصول ساخت و ساز پايدار، شامل گسترهای وسيـع از روشهای ابتدايـی تا پيچيده‌ترين فن‌آوری‌های روز ميباشد، مقوله تناسب روشهای اجرا با استانداردهای کيفی همواره به عنوان شاخص‌های کليدی در اين حوزه مورد توجه عموم بهره‌برداران بوده است. با توجه به سير صعودی بلندمرتبه‌سازی که گاه به اقتضای شرايط اقتصادی بر مبنای مقرون به صرفه‌بودن و نه‌چندان بر اصول استانداردسازی تعريف شده است، همچنين نیازها و خلاء موجود در معرفي نشان‌های تجاری نمونه صنعت ساختمان، مؤسسه رسايش برگزارکننده همايش‌ها و کنفرانس‌هاي مختلف درنظر دارد  «سومین کنفرانس بناهای بلند درایران و خاورميانه»  را برگزار کند.